Projekty

Koniec epoki budowniczych piramid. Zależności między zjawiskami naturalnymi i kulturowymi na przykładzie nekropoli prywatnej w Sakkarze

Rola w projekcie: kierownik projektu
Źródło finansowania: Narodowe Centrum Nauki, nr N N109 179940
Okres realizacji projektu: 2011-2014 

Słowa klucze
Egipt, Sakkara, Stare Państwo, urzędnicy, klimat

"Dry Moat" w Sakkarze jako unikatowa "kapsuła czasu" - źródło do poznania historii nekropoli memfickiej jako funkcji zmian środowiska naturalnego

Rola w projekcie: kierownik projektu
Źródło finansowania: Narodowe Centrum Nauki, konkurs Opus 6, 2013/11/B/HS3/04472;
Numer projektu: 234471
Okres realizacji projektu: 2014-2017

Słowa klucze
Egipt, Sakkara, Sucha Fosa, Archeologia Egiptu

STRESZCZENIE PROJEKTU

1. Cel prowadzonych badań/hipoteza badawcza:
 Cmentarzysko w Sakkarze stanowi część rozległej nekropoli Memfis – stolicy Egiptu w czasach Starego Państwa (ok. 2700-2130 p.n.e.). Polskie wykopaliska (prowadzone bezpośrednio na zachód od kompleksu piramidy schodkowej) przyniosły rewelacyjne wyniki, a wraz z nimi – szereg problemów wymagających rozwiązania. Głównym obiektem badań w ramach proponowanego projektu jest tzw. Dry Moat (Sucha Fosa), jedną z najbardziej monumentalnych i jednocześnie zagadkowych struktur archeologicznych zidentyfikowanych do chwili obecnej na obszarze Sakkary. Ten szeroki (ok. 40 m) i głęboki (ok. 20 m) rów wykuty w litej skale otacza kompleks najstarszej piramidy świata. Struktura ta poprzez swoje rozmiary i całkowite wypełnienie osadami piaszczysto – gruzowymi stanowi rodzaj zalakowanego depozytu (tzw. kapsuła czasu) zawierającego nie tylko liczne obiekty archeologiczne, lecz także niemal kompletny zapis zmian klimatu utrwalony w wypełniających ją osadach, począwszy od wczesnego okresu Starego Państwa (ok. 2600 p.n.e) niemal do czasów współczesnych, mimo to nie była dotychczas przedmiotem systematycznych i kompleksowych badań archeologicznych.
2. Zastosowana metoda badawcza/metodyka:
Projekt jest z założenia multidyscyplinarny, dlatego zespół badawczy przeprowadzi zarówno analizę historyczną (źródła pisane, materiały archiwalne), archeologiczną i antropologiczną, jak też elementy metody nauk ścisłych, przy użyciu sprzętu i technologii pozwalających na osiągnięcie najwyższych naukowych standardów (badnia geofizyczne oraz laboratoryjne) Korelacja wyników badań włączających różne dziedziny nauki umożliwi uściślenie chronologii rozwoju Sakkary jako centralnej części nekropoli memfickiej i stworzenie nowych kryteriów dla datowania i interpretacji, które mogłyby znaleźć szersze zastosowanie, również na innych stanowiskach.
3. Wpływ spodziewanych rezultatów na rozwój nauki, cywilizacji, społeczeństwa:
Badania na obszarze Suchej Fosy mogą zrewolucjonizować dotychczasowe poglądy nie tylko na temat tej nekropoli, lecz także rozwoju społeczeństwa egipskiego w ogóle, w tym szczególnie przyczyny okresowego upadku państwa faraonów pod koniec 3. tys. p.n.e. Realizacja proponowanego projektu pozwoliłaby polskiej misji włączyć się w najnowszy, tj. multidyscyplinarny nurt prac badawczych realizowanych na terenie Egiptu. Warto też podkreślić, że jego wieloaspektowość daje możliwość publikowania wyników w najwyżej punktowanych czasopismach naukowych. Innym ważnym celem projektu jest stworzenie krzywej paleoklimatu dla obszaru północnego Egiptu i skorelowanie jej z regionalnymi zmianami paleośrodowiskowymi. Badania geoarcheologiczne osadów na stanowisku w Sakkarze zostaną skorelowane z wynikami wieloletnich badań archeologicznych i geoarcheologicznych, a także powiązane z kwerendą dostępnych źródeł ikonograficznych i tekstowych, co ma umożliwić rekonstrukcję fluktuacji klimatu i zmian w środowisku naturalnym, jakie zachodziły w północnym Egipcie w okresie późnego Starego Państwa.

Publikacje

2016
Epigraphic features of the hr-face, MDAIK 70/71 , 2016, 323-338.
Dwadzieścia lat polskich badań w Sakkarze / Twenty Years of Research by Polish Archaeologists in Saqqara, Warszawa 2016.
W cieniu Dżesera. Badania polskich archeologów w Sakkarze, Warszawa, Toruń 2016.

2015
Das Grab des Ichi westlich der Djoser-Pyramide, Sokar. Geschichte & Archäologie Ägyptens, 30 2015, 46-55.
Neueste Entdeckung der polnisch-ägyptischen Mission in Sakkara, [w:] THOTs. Infoheft 15. Oktober 2015 des Collegium Aegyptium e. V. Förderkreis des Instituts für Ägyptologie und Koptologie, Universität München, Monachium 2015, 25-34.

2014
Meandry przyjaźni, [w:] Anna Świderkówna, Z Aten do Jerozolimy – wspomnienia przyjaciół, Tyniec 2014, 47-62.
Sakkara – kopalnia źródeł do historii Egiptu, Scripta Biblica et Orientalia 5, 2013, 5-24.
Starożytny Egipt w świadomości historycznej Polaków, Scripta Biblica et Orientalia 5, 2013, 117-128.
Quelques aspects du syncrétisme dans l’œuvre des artisans de l’Athribis ptolémaïque, [w:] G. Tallet. Ch. Zivie-Coche (red.), Le myrte et la rose, Mélanges offerts à F. Dunand par ses élèves, collègues et amis 1, CENiM 9, Montpellier 2014, 161-170.
The Dead in the Marshes-Reed Coffins Revisited, [w:] M.A. Jucha, J. Dąbrowska-Ludwin, P. Kołodziejczyk (red.), Aegyptus est Imago Caeli. Studies Presented to Krzysztof M. Ciałowicz on His 60th Birthday, Kraków 2014, 105-113.
Preface, [w:] F. Welc, Faience Objects, Tell Atrib 1985-1995 IV, Warsaw 2014, 9-10.
Preface, [w:] K. Myśliwiec (red.), Saqqara V: Old Kingdom structures between the Step Pyramid Complex and the “Dry Moat”, Warszawa 2013, 1-3.
Saqqara 2010-2011, z Appendix’em Z. Godziejewskiego, Conservation work, w: Polish Archaeology in the Mediterranean 23/1, Research 2011, 2014 153-162.

2013
Archaeology Meeting Geophysics on Polish Excavations in Egypt, Studia Quaternaria 30/2 (201

3), 45-59.

2012
Preface, [w:] J. Młynarczyk, Tell Atrib 1985–1995 III, Varsovie 2012, 11–12.
Ciało jako droga do wieczności w starożytnym Egipcie, [w:] R. Matuszewski (éd.), Somatotes. Cielesność w ujęciu historycznym, Warszawa 2012, 11–46; por. też www.somatotes.pl.
Potęga detalu, czyli egiptolog detektywem, [w:] E. Dobierzewska-Mozrzymas, A. Jezierski (red.), Przyroda, ekologia, kultura, Studium Generale Universitatis Wratislaviensis/ Seminaria Interdyscyplinarne XVI, Wrocław 2012, 193–218.
Trois millénaires à l’ombre de Djéser: chronologie d’une nécropole, [w:] Ch. Zivie-Coche, I. Guermeur (red.), « Parcourir l’éternité », Hommages à Jean Yoyotte II, BEHE, Sc.Rel. 156, Turnhout 2012, 853–868.
(razem z F. Welcem, J. Trzcińskim), Geoarchaeological and Palaeoclimatic Research by the Polish Archaeological Mission in Saqqara. An Updated Overview, EtudTrav XXV, 2012, 275–296.
Saqqara 2008–2009, PAM XXI (Research 2009), 2012, 157–174 (z appendiksem Z. Godziejewski).

(rec.) G. Castel, L. Pantalacci, Les cimetières est et oust du mastaba de Khentika. Oasis de Dakhla, Balat VII, FIFAO 52, La Caire 2005, [w:] de KÊMI à BIRĪT NĀRI 4, 2009–2012, 117–120.

2011
Une nécropole dans une carrière, DossArch H.-S. 20, 2011, 40–45.
Silly jokes of a Master’s deputy (Sixth Dynasty, Saqqara), [w:] Z.A. Hawass, K.A. Daoud, R.B. Hussein (red.), Scribe of Justice, Egyptological Studies in honour of Shafi k Allam, ASAE-Suppl. 42, Le Caire 2011, 313–326.
Old Kingdom Coffins Made of Cyperus papyrus, [w:] V.G. Callender et al. (red.), Times, Signs and Pyramids, Studies in Honour of Miroslav Verner on the Occasion of His Seventieth Birthday, Prague 2011, 297–306.
L’acquis des fouilles de Tell Atrib pour la connaissance de l’époque ptolémaïque, [w:] H. Meyza, I. Zych (red.), Classica Orientalis. Essays Presented to Wiktor Daszewski on his 75th Birthday, Warsaw 2011, 387–398.
Dating the tombs of Merefnebef and Nyankhnefertem in Saqqara, [w:] M. Bárta, F. Coppens, J. Krejčí (red.), Abusir and Saqqara in the year 2010/2, Prague 2011, 651–663.

2010
Introduction, [w:] K. Myśliwiec, K. Kuraszkiewicz, razem z A. Kowalska, M. Radomska, T.I. Rzeuska, M. Kaczmarek, I. Kozieradzka, Z. Godziejewski, S. Ikram, A. Zatorska, Saqqara IV: The funerary complex of Nyankhnefertem, Varsovie 2010, 13–15.
(razem z K.O. Kuraszkiewiczem) The Cult Chapel on Nyankhnefertem, [w:] K. Myśliwiec, K. Kuraszkiewicz, razem z A. Kowalska, M. Radomska, T.I. Rzeuska, M. Kaczmarek, I. Kozieradzka, Z. Godziejewski, S. Ikram, A. Zatorska, Saqqara IV: The funerary complex of Nyankhnefertem, Varsovie 2010, 131–204.
Summary, [w:] K. Myśliwiec, K. Kuraszkiewicz, razem z A. Kowalska, M. Radomska, T.I. Rzeuska, M. Kaczmarek, I. Kozieradzka, Z. Godziejewski, S. Ikram, A. Zatorska Saqqara IV: The funerary complex of Nyankhnefertem, Varsovie 2010, 277–282.
The mysterious Mereris, sons of Ny-ankh-Nefertem (Sixth Dynasty, Saqqara), [w:] A. Woods, A. McFarlane, S. Binder (red.), Egyptian Culture and Society, Studies in honour of Naguib Kanawati, ASAE-Suppl. 38/II, Le Caire 2010, 71–91.
Archeologia śródziemnomorska w Polsce – pierwsze siedemdziesiąt lat, [w:] E. Dobierzewska-Mozrzymas, A. Jezierski (red.), Przyroda i cywilizacja, Studium Generale Universitatis Wratislaviensis/Seminaria Interdyscyplinarne XIV, Wrocław 2010, 171–193.
Father’s and eldest son’s overlapping feet. An iconographic message, [w:] Z. Hawass, P. der Manuelian, R.B. Hussein (red.), Perspectives on Ancient Egypt, Studies in Honor of E. Brovarski, ASAE-Suppl. 40, Le Caire 2010, 305–336.
Saqqara 2007, Archaeological Activities, PAM XIX (Reports 2007), 2010, 179–193.

Saqqara, [w:] G. Andreu-Lanoë et al., Inventaire de l’Égypte, Paris 2010, 414–420.

2009
(razem z A. Krzyżanowską) Tell Atrib 1985–1995 II, Varsovie 2009.
70 lat polskiej archeologii w Afryce, [w:] J.J. Pawlik, M. Szupejko (red.), Afryka na progu XXI wieku I: Kultura i społeczeństwo, Warszawa 2009, 51–59.
Crossing Borders, [w:] J. Popielska-Grzybowska, O. Białostocka, J. Iwaszczuk (red.), Proceedings of the Third Central European Conference of Young Egyptologists. Egypt 2004: Perspectives of Research, Warsaw 12–14 May 2004, Acta Archaeologica Pultuskiensia 1, Pułtusk 2009, 9.
Pułtusk – between Budapest, Cambridge and Warsaw, [w:] J. Popielska-Grzybowska, J. Iwaszczuk (red.), Proceedings of the Fifth Central European Conference of Egyptologists. Egypt 2009: Perspectives of Research, Pułtusk 22–24 June 2009, Acta Archaeologica Pultuskiensia 2, Pułtusk 2009, 9.

2008
Introduction, [w:] K. Myśliwiec (red.), M. Radomska, A. Kowalska, M. Kaczmarek, T.I. Rzeuska, avec contributions par E. Kopp, K.O. Kuraszkiewicz, J.K. Winnicki, Saqqara III: The Upper Necropolis I: Catalogue, Varsovie 2008, 11–15.
Summary, [w:] K. Myśliwiec (red.), M. Kaczmarek, A. Schweitzer, Z. Godziejewski, I. Pannenko, Saqqara III: The Upper Necropolis II: Studies, Varsovie 2008, 579–583.
A Contribution to the Second Style in Old Kingdom Art, [w:] S.H. D’Auria (red.), Servant of Mut, Studies in Honor of Richard A. Fazzini, PdÄ 28, Leiden-Boston 2008, 170–178.

(rec.) W cieniu i blasku ojca, revue du livre par P. Parandowski, Mitologia wspomnień, PIW, Warszawa 2008, [w:] Więź 601, 2008, 138–140.

2007
Saqqara, [w:] E. Laskowska-Kusztal (red.), Seventy years of Polish archaeology in Egypt, Warsaw 2007, 79–90.
Tell Atrib, [w:] E. Laskowska-Kusztal (red.), Seventy years of Polish archaeology in Egypt, Warsaw 2007, 135–144.
Nekropolie starożytnego Egiptu, Gutenberg I/18, 2007, 49–51.
The Scheme 2 x 4 in the Decoration of Old Kingdom Tombs, [w:] Z.A. Hawass, J. Richards (red.), The Archaeology and Art of Ancient Egypt, Essays in Honor of David B. O’Connor, ASAE-Suppl. 36/II, Le Caire 2007, 191–205.
Saqqara (Egypt), Brief from the fi eld (Excavations and Conservation 2006), Warsaw 2007, PCMA, 9–10.
Saqqara, Archaeological Activities, 2005, PAM XVII (Reports 2005), 2007, 155–168.

2006
The Red and Yellow: an Aspect of the Egyptian “Aspective”, [w:] E. Czerny et al. (red.), Timelines – Studies in Honour of Manfred Bietak I, OLA 149, Leuven-Paris-Dudley, MA 2006, 225–238.
(razem z A. Kowalską) Fragment of a Wooden Coffi n of a Child, [w:] K.N. Sowada, B.G. Ockinga (red.), Egyptian Art in the Nicholson Museum, Sydney, Sydney 2006, 165–167.
Fragen an eine Nekropole in Sakkara, Sokar 13, 2006, 6–17.
The “Dry Moat” west of the Netjerykhet enclosure, [w:] M. Bárta (red.), The Old Kingdom Art and Archaeology, Proceedings of the conference held in Prague, May 31 – June 4, 2004, Prague 2006, 233–237.

2005
Eine geheimnisvolle Rampe und Plattform an der Westseite der Pyramide des Djoser, Sokar 11, 2005, 6–7.
West Saqqara, Saqqara 2004, PAM XVI (Reports 2004), 2005, 147–160.
Reading a Statue of a Statue: A Testimony of three-dimensional Cryptography, ImagAeg 1, 2005, 79–85.
Fefi and Temi: posthumous neighbours (Sixth Dynasty, Saqqara), [w:] S. Bedier (red.), Studies dedicated to Professor Aly Radwan, ASAE-Suppl. 34/II, Le Caire 2005, 197–211.

(rec.) G. Soukiassian, M. Wuttmann, L. Pantalacci, Le palais des gouverneurs de l’époque de Pépy II. Les sanctuaires de ka et leurs dépendances. Balat VI FIFAO 46, Le Caire 2002, [w:] de KÊMI à BIRĪT NĀRI 2, 2004–2005, 190–193.

2004
Eros on the Nile, Ithaca 1998, 20042.
(razem z K. Kuraszkiewiczem, D. Czerwik, Z. Godziejewskim, M. Kaczmarek, A. Kowalską, M. Radomską i T. Rzeuską) Saqqara I: The tomb of Merefnebef, Varsovie 2004
Zwischen der Stufenpyramide und dem „Trockenen Graben“: Neue Entdeckungen in Sakkara, Maat. Archäologie Ägyptens 1, 2004, 6–23.
West Saqqara, Archaeological Activities 2003, PAM XV (Reports 2003), 2004, 111–122.
Ägyptisches und Griechisches im Werk der Künstler von Athribis, StädelJb Neue Folge 19, 2004, 463–486.
Polska Śródziemnomorska, [w:] E. Kamińska (red.), Uniwersyteckie wykłady na koniec starego i początek nowego tysiąclecia, Warszawa 2004, 151–175.

2003
The Tombs of the Fifth and Sixth Dynasties at Saqqara, [w:] Z. Hawass (red.), The Treasures of the Pyramids, Cairo 2003, 286–325.
The Meref-nebef fowling: the scene in his tomb, [w:] N. Kloth, K. Martin, E. Pardey (red.), Es werde niedergelegt als Schriftstück, Festschrift für Hartwig Altenmüller zum 65. Geburtstag, SAK-Beihefte 9, Hamburg 2003, 281–294.
Response to D. O’Connor, Egyptian Archaeology in the 21st Century, [w:] Z. Hawass (red.), Egyptology at the Dawn of the Twenty-fi rst Century. Proceedings of the Eighth International Congress of Egyptologists, Cairo 2000, vol. 1, Cairo-New York 2003, 10–12.
Polish-Egyptian Archaeological Activities in West Saqqara, [w:] Z. Hawass (red.), Egyptology at the Dawn of the Twenty-fi rst Century. Proceedings of the Eighth International Congress of Egyptologists, Cairo 2000, vol. 1, Cairo-New York 2003, 345–351.
West Saqqara 1999, Polish-Egyptian Mission, ASAE LXXVII, 2003, 149–167.
West Saqqara in 2002, PAM XIV (Reports 2002), 2003, 111–127.
(razem z A. Południkiewicz), A Center of Ceramic Production in Ptolemaic Athribis, [w:] C.A. Redmount, C.A. Keller (red.), Egyptian Pottery, Proceedings of the 1990 Pottery Symposium at the University of California, Berkeley, UCPEA 8, Contributions of the University of California, Archaeological Research Facility 58, Berkeley 2003, 128–152.

2002
West Saqqara, Excavations 2000, PAM XII (Reports 2000), 2001, 107–119.
“Nothing is impossible” – the Professor and the Academy, EtudTrav XIX, 2001, 9–25.
Isis, Hathor ou Cléopatre? – à propos d’une fi gurine trouvée à Tell Atrib, EtudTrav XIX, 2001, 263–275.
Le harpon de Sakkara, [w:] H. Győry (red.), Mélanges offerts à Edith Varga, “le lotus qui sort de terre”, BMH Suppl. 2001, Budapest 2002, 395–410.
The Ptolemaic Period Cemetery in West Saqqara, [w:] T.A. Bács (red.), A Tribute to Excellence. Studies offered in Honor of E. Gaál, U. Luft, L. Török, StudAeg XVII, Budapest 2002, 349–359.

Atum, [w:] D.B. Redford (éd.), The Ancient Gods Speak. A Guide to Egyptian Religion, Oxford 2002, 25–26.

2001
Święte znaki Egiptu, Warszawa 1990, 20012.
Eros nad Nilem, Warszawa 1998, 20012.

2000
The Twilight of Ancient Egypt. First Millennium B.C.E., New York-London 2000.
(razem z Z. Sztetyłło) Tell Atrib 1985–1995 I, TCAM 34, Warsaw 2000.
Researches on Hellenistic pottery from Athribis (Lower Egypt), [w:] Ε΄ Επιστημονική Συνάντηση για την Ελληνιστική Κεραμική, Χανια 1997, Πρακτικά, Αθήνα 2000, 253–258.
West Saqqara, Excavations 1999, PAM XI (Reports 1999), 2000, 89–99.
(razem z K. Kuraszkiewiczem) Recent Polish-Egyptian excavations in West Saqqara, [w:] M. Bárta, J. Krejčí (red.), Abusir and Saqqara in the year 2000, ArOr-Suppl. IX, Praha 2000, 499–508.
(razem z K. Kuraszkiewiczem) Two more Old Kingdom priestesses of Hathor from Saqqara, [w:] K.M. Ciałowicz, J.A. Ostrowski (red.), Les civilisations du Bassin Méditerranéen, Hommages à Joachim Śliwa, Cracovie 2000, 145–153.

1999
(razem z M. Bakr Saidem) Polish-Egyptian Excavations at Tell Atrib in 1994–1995, EtudTrav XVIII, 1999, 179–219.
Fruchtbarkeitskult und erotische Kunst im ptolemäischen Athribis (Unterägypten), [w:] H. Felber, S. Pfisterer-Haas (red.), Ägypter – Greichen – Römer. Begegnung der Kulturen, Kanobos 1, Leipzig 1999, 47–81.

1998
Herr Beider Länder: Ägypten im 1. Jahrtausend v. Chr., Kulturgeschichte der Antike Welt 69, Mainz a/Rhein 1998.
La fonction des bains publics de l’époque ptolémaïque à Athribis, Kwartalnik Historii Kultury Materialnej XVI/1–2, 1998, 123–138.
Tell Atrib, Or 67/3, 1998, 327–328.
Saqqarah, Or 67/3, 1998, 351–353.
Aleja zasłużonych po zachodniej stronie najstarszej piramidy – odkrycia w Sakkarze, Meander LIII/3, 1998, 231–251.
A new mastaba, a new vizier, EgArch 13, 1998, 37–39.

1997
Saqqara, Excavations 1997, PAM IX (Reports 1997), 1998, 90–99.
Phallic Figurines from Tell Atrib, [w:] Essays in honor of Prof. Dr. Jadwiga Lipińska, Warsaw Egyptological Studies I, Warsaw 1997, 119–138.
Saqqara, Excavations 1996, PAM VIII (Reports 1996), 1997, 103–109.
Ermouthis à Athribis, [w:] J. van Dijk (red.), Essays on Ancient Egypt in honour of Herman Te Velde, Egyptological Memoirs 1, Groningen 1997, 259–266.
Ein frühptolemäisches Königsbildnis aus Athribis (Nildelta), MDAIK 112, 1997, 307–315.

1996
Athribis, entre Memphis et Alexandrie, DossArch 213, 1996, 34–43.
In the Ptolemaic workshops of Athribis, EgArch 9, 1996, 34–36.
Tell Atrib, Excavations 1995, PAM VII (Reports 1995), 1996, 53–60.
Tell Atrib, prace wykopaliskowe w sezonie 1995, Raporty Wykopaliskowe VII (Raporty 1995), 1996, 80–88.
Les ateliers d’Athribis ptolémaïque, Archeologia (V) XLVII, 1996, 7–20.

1995
Tell Atrib, [w:] M.L. Bernhard (red.), Od Nilu do Eufratu, Polska Archeologia Śródziemnomorska 1981–1994, Warszawa 1995, 35–43.
Artists and Artisans in Ptolemaic Athribis (Lower Egypt), Bulletin of the American School of Classical Studies, Athens 1995.
Froschmäusekrieg in Athribis? Neueste Entdeckungen in Tell Atrib (Ägypten), AntWelt 26/4, 1995, 320–321.
L’habitat d’Athribis à la lumière des fouilles récentes, Topoi (L) 5/1, 1995, 119–131.
Plastyka erotyczna w okresie ptolemejskim. Nowe odkrycia archeologiczne w starożytnym Athribis, [w:] Sztuka a erotyka, Materiały z Sesji Stowarzyszenia Historyków Sztuki, Łódź, listopad 1994, Warszawa 1995, 83–90.
Tell Atrib 1994, PAM VI (Reports 1994), 1995, 37–47.
Tell Atrib 1994, Raporty Wykopaliskowe VI (Raporty 1994), 1995, 20–30.
(razem z T. Herbichem, A. Niwińskim) Polish Research at Saqqara in 1987, EtudTrav XVII, 1995, 177–203.
(razem z S.A. Senna) Polish-Egyptian Excavations at Tell Atrib in 1991–1993, EtudTrav XVII, 1995, 205–240.

1994
Tell Atrib/Benha 1991–1993, BCE XVIII, 1994, 33–36.
Tell Atrib 1993, PAM V (Reports 1993), 1994, 40–47.
Tell Atrib 1993, Raporty wykopaliskowe V (Raporty 1993), 1994, 42–49.
Athribis – eine hellenistische Stadt im Nildelta, AntWelt 25/1, 1994, 35–46.
Isis-Aphrodite « anasyrménè » et le culte de la déesse nue à Athribis ptolémaïque, [w:] C. Berger, G. Clerc, N. Grimal (red.), Hommages à Jean Leclant, BiEtud 106/3, Le Caire 1994, 385–389.
Un passage des Textes des Pyramides et la rencontre d’une tradition égyptienne avec une tradition grecque à l’époque ptolémaïque, [w:] M. Bietak et al. (red.), Zwischen den Beiden Ewigkeiten. Festschrift Gertrud Thausing, Wien 1994, 154–158.

1993
Pan Obydwu Krajów, Egipt w I tysiącleciu p.n.e., Warszawa 1993.
Tell Atrib 1992, PAM IV (Reports 1992), 1993, 32–39.
Tell Atrib 1992, Raporty Wykopaliskowe IV (Raporty 1992), 1993, 34–41.
(razem z T. Herbichem, A. Krzyżanowską, Z. Sztetyłło, A. Łukaszewiczem) Polish excavations at Tell Atrib in 1985, ASAE 72, 1993, 53–80.

1992
Polish-Egyptian excavations at Tell Atrib in 1991, PAM III (Reports 1991), 1992, 24–28.
Sprawozdanie z polsko-egipskich wykopalisk w Tell Atrib w 1991 roku, Raporty Wykopaliskowe III (Raporty 1991), 1992, 23–25.
A Lower Egyptian sculptor’s “school” of the Late Dynastic – Early Ptolemaic Period, Bulletin of the Middle Eastern Culture Center in Japan VI, 1992, 61–80.
Some Ancient Egyptian Aspects of Hellenistic cults in Athribis, [w:] A. Wezler, E. Hammerschmidt (red.), Proceedings of the XXXII. International Congress for Asian and North African Studies, Hamburg, 25th – 30th August 1986, Stuttgart 1992, 16–19.
Une statue-groupe en haut-relief de Ramsès IV, [w:] J. Osing, E.K. Nielsen (red.), The Heritage of Ancient Egypt, Studies in Honour of Erik Iversen, Copenhagen 1992, 89–100.
Excavations at Tell Atrib in 1985, EtudTrav XVI, 1992, 383–391.
Some Ancient Egyptian Aspects of Hellenistic cults in Athribis, [w:] 50 Years of Polish Excavations in the Near East, Acts of the Symposium at the Warsaw University – 1986, Varsovie 1992, 260–265.
(razem z M.A. Haq Ragebem) Fouilles polono-égyptiennes à Tell Atrib en 1985, EtudTrav XVI, 1992, 393–416.
(razem z H. Szymańską) Les terres cuites de Tell Atrib – report préliminaire, CdE LXVII/133, 1992, 112–132.

1991
Un naos de Darius roi d’Égypte, Bulletin of the Middle Eastern Culture Center in Japan V, 1991, 221–246.
Polish-Egyptian excavations at Tell Atrib in 1990, PAM II (Reports 1989–1990), 1991, 25–30.
Polsko-egipskie wykopaliska w Tell Atrib w 1990 roku, Raporty Wykopaliskowe II (Raporty 1989–1990), 1991, 21–26.
Ramesside traditions in the arts of the Third Intermediate Period, [w:] E. Bleiberg, R. Freed (red.), Fragments of a shattered visage, The Proceedings of the International Symposium on Ramesses the Great, MIEAA 1, Memphis 1991, 108–126.

1990
The Art of Amenhotep III: A Link in a Continuous Evolution, [w:] L.M. Berman (red.), The Art of Amenhotep III: Art Historical Analysis. Papers Presented at the International Symposium Held at the Cleveland Museum of Art, Cleveland, Ohio,20–21 November 1987, Cleveland 1990, 16–25.
Hellenistic Sculptures Found at Tell Atrib (Egypt) in 1985, [w:] Akten des XIII. Internationalen Kongresses für Klassische Archäologie, Berlin 1988, Mainz a/Rhein 1990, 457–458.
Polish-Egyptian excavations at Tell Atrib in 1989, PAM I (Reports 1988–1989), 1990, 5–9.
Polsko-egipskie wykopaliska w Tell Atrib w 1989 roku, Raporty Wykopaliskowe I (Raporty 1988–1989), 1990, 13–18.
Isis à Athribis, EtudTrav XV, 1990, 285–296.

(rec.) H. Schäfer, Principles of Egyptian Art, translated by John Baines, Oxford 1986, [w:] BiOr XLVIII/3–4, 1990, 344–349.

1989
Starożytny Egipt. Architektura i rzeźba od okresu archaicznego do końca Nowego Państwa, [w:] Sztuka świata 1, Warsaw 1989, 19992, 20093, 55–134.
Dreihenklige Gefäβe in Ägypten, MDAIK 45, 1989, 239–247.

Ancient Egyptian Religion, New Kingdom, Iconography, [w:] Macmillan Reference Encyclopaedia of Religion, New York 1989, n.v.
New Kingdom, Sculpture, Relief, [w:] Dictionary of Art, London 1989, n.v.

1988
Royal Portraiture of the Dynasties XXI–XXX, Mainz a/Rhein 1988.
(razem z Z. Sztetyłło, A. Krzyżanowską), Remains of a Ptolemaic Villa at Athribis, MDAIK 44, 1988, 183–197.
(razem z T. Herbichem), Polish Archaeological Activities at Tell Atrib in 1985, [w:] E.C.M. van den Brink (red.), The Archaeology of the Nile Delta: Problems and Priorities, Proceedings of the Seminar held in Cairo, 19–22 October 1986, Amsterdam 1988, 177–203.
Polish archaeological work at Tell Atrib & Saqqara (1985–1988), [w:] Fifth International Congress of Egyptology, October 29 – November 3, Abstracts of Papers, Cairo 1988, 201.

1987
Keramik und Kleinfunde aus der Grabung im Tempel Sethos’I. in Gurna, ArchVer 57, Mainz a/Rhein 1987 (z aneksem Z. Borkowskiego).
Egipscy i greccy bogowie Athribis, Meander XLII/2–3, 1987, 59–69.

1986
Tell Atrib 1985, BCE XI, 1986, pp. 16–18.

1985
Eighteenth Dynasty before the Amarna Period, IcRel XVI/5, Leiden 1985.
Quelques remarques sur les couronnes à plumes de Thoutmosis III, [w:] P. Posener-Kriéger (red.), Mélanges Gamal Eddin Mokhtar, BdE 97/2, Le Caire 1985, 149–160.
A “Revival” of XXVIth Dynasty Traditions in Royal Portraiture of the XXXth Dynasty, [w:] S. Schoske (red.), Fourth International Congress of Egyptology, Munich 1985.08.26–1985.09.01., Abstracts of Papers, Munich 1985, 151–152.

1984
Three Periods of Realism in Ancient Egyptian Royal Portraiture and Contemporaneous Literary Tradition, [w:] Proceedings of the XXXI International Congress of Human Sciences in Asia and North Africa, Tokyo-Kyoto, 31st August – 7th September 1983, vol. I, Tokyo 1984, 631–632.
Iconographic, Literary and Political Aspects of an Ancient Egyptian God’s Identification with the Monarch, [w:] Proceedings of the XXXI International Congress of Human Sciences in Asia and North Africa, Tokyo-Kyoto, 31st August – 7th September 1983, vol. I, Tokyo 1984, 108–111.
(wersja japońska) Iconographic, Literary and Political Aspects of an Ancient Egyptian God’s Identification with the Monarch, [w:] Monarchies and Socio-Religious Traditions in the Ancient Near East, Papers read at the 31st International Congress of Human Sciences in Asia and North Africa, Bulletin of the Middle Eastern Culture Center in Japan, 1984, special Japanese edition, 44–50.
Drei Bronzefiguren der ägyptischen Spätzeit, [w:] F. Junge (red.), Studien zu Sprache und Religion Ägyptens. Zu Ehren von Wolfhart Westendorf überreicht von seinen Freunden und Schülern, Göttingen 1984, 809–817.
Qurna. Mortuary Temple of Seti I, BCE IX, 1984, 19–21.
Zwei Sphinxköpfe der Spätzeit, MDAIK 40, 1984, 221–226.

1983
La mère, la femme, la fi lle et la variante féminine du dieu Atoum, EtudTrav XIII, 1983, 297–304.
Die Parallele von Atum und Re-Harachte, SAK 10, 1983, 297–306.
Das Königsporträt des Taharka in Napata, MDAIK 39, 1983, 151–158.

(rec.) J. Lipińska, Sztuka egipska, Warszawa 1982, [w:] Nowe Książki 5/1983, 88–90.
(rec.) L.T. Albaum, B. Brentjes, Strażnicy złota, Warszawa 1983, [w:] Nowe Książki 3/1983, 96.

1982
Amon, Atum and Aton. The Evolution of Heliopolitan Influences in Thebes, [w:] Colloques Internationaux du CNRS no. 595 – L’Egyptologie en 1979. Axes Prioritaires de Recherches II, Paris 1982, 285–289.
Wo wohnten die ägyptischen Götter?, [w:] D. Papenfuss, V.M. Strocka (red.), Palast und Hütte. Beiträge zum Bauen und Wohnen im Altertum von Archäologen, Vor- und Frühgeschichtlern. Tagungsbeiträge eines Symposiums der Alexander von Humbolt-Stiftung, Bonn-Bad Godesberg, veranstaltet vom 25.–30. November 1979 in Berlin, Mainz a/Rhein 1982, 269–276.
(razem z R. Stadelmannem) Der Tempel Sethos’ I. in Qurna. Vierter Grabungsbericht, MDAIK 38, 1982, 395–405.
Quelques aspects de la zoomorphie du dieu Atoum, AfrBull 31, 1982, 25–36.

1981
Aal oder Schlange? – Atum oder Meresger?, MDAIK 37, 1981, 377–382.
La renaissance solaire du mort, BIFAO-Suppl. 81, Le Caire 1981, 91–106.
Edfu – szanse archeologii, Meander XXXVI/6, 1981, 309–314.

(rec.) M.L. Bernhard, Sztuka grecka, Warszawa 1981, [w:] Nowe Książki 19/1981, 66–68.

1980
Die Rolle des Atum in der iSd-Baum-Szene, MDAIK 36, 1980, 349–356.
An illustration to the Coffin Texts on a Roman Cartonnage, JEA 66, 1980, 171–172.
(razem z P. Barthelmessem, B. Engelmannem) Qurna, Tempel Sethos’ I (Deutsches Archäologisches
Institut), BCE V, 1980, 9.

1979
Studien zum Gott Atum, II. Name – Epitheta – Ikonographie, HÄB 8, Hildesheim 1979.
Les problèmes des recherches sur l’iconographie du dieu Atoum, [w:] W.F. Reineke (red.), Acts of the First International Congress of Egyptology, Cairo, October 2–10, 1976, Berlin 1979, 489–491.
Beziehungen zwischen Atum und Osiris nach dem Mittleren Reich, MDAIK 35, 1979, 195–213.
Un relief de la fin du Moyen Empire, BIFAO LXXIX, 1979, 143–154.
Minschat Abu Omar (Staatliche Sammlung Ägyptischer Kunst, München), BCE IV, 1979, 2.

(rec.) B. Adams, Egyptian Objects in the Victoria and Albert Museum, [w:] BiOr XXXVI/1–2, 1979, 33–34.

1978
Studien zum Gott Atum, I. Die heiligen Tiere des Atum, HÄB 5, Hildesheim 1978.
Zwei Pyramidia der XIX. Dynastie aus Memphis, SAK 6, 1978, 139–155.
Le naos de Pithom, BIFAO LXXVIII, 1978, 171–195.
(razem z P. Barthelmessem, B. Engelmannem) Qurna. Sethos Tempel (Deutsches Archäologisches Institut Kampagne Febr./März 1978), BCE III, 1978, 10–11.

1977
Zur Ikonographie des Gottes ‛ΉΡΩΝ, [w:] StudAeg III, Budapest 1977, 89–97.

1976
Le portrait royal dans le bas-relief du Nouvel Empire, TCAM 19, Warszawa 1976.

1975
The Purification of Sethos I – a New Scene, EtudTrav VIII, 1975, 113–116.

1974
Un portrait ptolémaïque de Coptos au Musée des Beaux Arts de Lyon, BMML 5/2, 1974, pp. 29–34.
Sculptures trouvées à Palmyre par la mission archéologique polonaise en 1968 et 1969, Studia Palmyreńskie V, Warszawa 1974, 83–96.

1973
A Contribution to the Study of the Ptolemaic Royal Portrait, EtudTrav VII, 1973, 41–51.

1972
Towards a Definition of the “Sculptor’s Model” in Egyptian Art, EtudTrav VI, 1972, 71–75.
À propos des signes hiéroglyphiques “Hr” et “tp”, ZÄS 98, 1972, 85–99.

1970
O niektórych modelach rzeźbiarskich z Muzeum Narodowego w Warszawie, RMNW XIV, 1970, 63–77.
Remarques sur la conception d’espace de l’artiste égyptien, EtudTrav IV, 1970, 61–72.

1969
Une esquisse du décorateur du temple d’Horus à Edfu, EtudTrav III, 1969, 63–79.

1968
Egipskie modele rzeźbiarskie okresu ptolemejskiego, Meander XXIII/7–8, 1968, 319–326.

Konferencje

Popularyzacja

Artykuły popularno-naukowe:

New Faces of Saqqara, Recent discoveries in West Sakkara, Tuchów 1999.

Nowe oblicza Sakkary. Rewelacyjne odkrycia polskich archeologów w Egipcie, Tuchów 1998.

wprowadzenie i śródtytuły, [w:] 20 lat Fundacji na rzecz Nauki Polskiej, [Warszawa 2011], passim.

Król czy święty? Długa droga do domu wieczności, Archeologia Żywa 2 (wydanie specjalne), 2010, 6–11.

Pierwszy upadek państwa faraonów, Nauka 4, 2009, pp. 43–66.
Po 15. kampanii wykopalisk w Sakkarze – czas na bilans, Polonez 79, 2009, 23–25.
wprowadzenie i śródtytuły, [w:] Sakkara. Polska archeologia w fotografii Wojciecha Wojciechowskiego, [Warszawa 2009, un separatum].
Sakkara. Polskie badania archeologiczne, Warszawa 2009, [un separatum].

Własne przemyślenia, [w:] Złote Myśli, Twórcy Wizerunku Polski, Księga Jubileuszowa 1998–2008, Warszawa 2008, 176–177.
Bronek, [w:] Będę się do Was zawsze uśmiechał, Ksiądz Bronek Bozowski w oczach przyjaciół po latach, Pelplin 2008, 147–154.
Polscy archeolodzy nad Nilem, Nauka i Biznes 18, 2008, 17–18.

Gdzie zbudowano pierwszą piramidę?, Nauka 2, 2006, 111–135.
Wandal Imhotep, kapłanka Ichti i inni, Polonez 63, 2006, 10–12.

Sousedé vezíra, Scientific American, 6/2005, 90–101.
The publication of a unique historical document and masterpiece of ancient art, Polish Academy of Sciences – Annual Report, 2005, 27–29.
Król czy święty? – długa droga do domu wieczności, Polonez 59, 2005, 18–20.

Wezyr, cztery żony i kochanka, Polityka 2/2434, 2004, 66–69.
Teologia polityczna w Egipcie faraonów czyli nihil novi sub sole, Nauka 1, 2004, 55–67.
Sakkara: nowe zagadki – nowe szanse, Polonez 53, 2004, 23–25.
Sąsiedzi wezyra, Świat Nauki 5/153, 2004, 36–47.

Expedition Egypt – exploring the west side of the world’s oldest pyramid, The Explorers’ Journal 80/1, 2002, 10–13.
Sąsiad wezyra, Polonez 48, 2003, 26–27.
W poszukiwaniu autorytetów, [w:] K. Iwanicka, M. Romańska (red.), 25 lat Duszpasterstwa Środowisk Twórczych. Księga Jubileuszowa, Warszawa 2003, 234–235.
Maria Ludwika Bernhard, [w:] K. Iwanicka, M. Romańska (red.), 25 lat Duszpasterstwa Środowisk Twórczych. Księga Jubileuszowa, Warszawa 2003, 278–279.
W dolinie Nilu, Działalność Naukowa PAN – wybrane zagadnienia 16, 2003, 12–26.

Tradycja śródziemnomorska w Polsce – przetarty szlak do Europy, Nauka 2, 2002, 67–71.
Nowe karty historii Egiptu faraońskiego, Działalność Naukowa PAN – wybrane zagadnienia 14, 2002, 47–48.
Spotkanie epok. Polsko-egipska misja archeologiczna w Sakkarze, Polonez 43, 2002, 22–23.
(et al.) Uwagi o projekcie reformy Polskiej Akademii Nauk – dyskusje, Nauka 3, 2002, 33–36.

Le vizir qui aimait trop les femmes, Historia thématique 69, 2001, 44–45.
New Mysteries from Saqqara, Egypt Revealed, March-April 2001, 22–31.
Nowe odkrycia w Sakkarze, Piramida starsza od najstarszej, Działalność Naukowa PAN – wybrane zagadnienia 11, 2001, 40–43.
Sakkara 2000, Archeologia Żywa 1/16, 2001, 13–15.
Coraz bliżej piramidy, Polonez 38, 2001, 18–19.
Ramadan z Dżeserem, Polonez 39, 2001, 17–19.

Ο Τάφοζ του Αρχιερέα των Φαραώ, Ελληνικη Εκδοση B/12, 2000, 51–60.
Saqqara: una tomba piena di misteri, Le Scienze 377, 2000, 76–85.
La découverte d’un vizir, Pour la Science 270, 2000, 34–41.
[The newly discovered tomb hidden behind the world’s oldest pyramid], Nikei Science 30/8, 2000, 48–58.
Nauka mądrości, Rzeczpospolita 6/372, 2000, n.v.

Erotyka w staroegipskiej poezji lirycznej, Mówią Wieki 2/470, 1999, 8–11.
Five wives & a girlfriend, Discovering Archaeology 1/4, 1999, 54–67.
Vizir de Saqqara, L’Archéologue – Archéologie Nouvelle 42, 1999, 47–49.
Odkrycia w Sakkarze, Wiedza i Życie 2/698, 1999, 7–9.
Zagadka figurek erotycznych, Wiedza i Życie 3/699, 1999, 46–49.
Nowe odkrycia przy najstarszej piramidzie świata, Świat Nauki 8/96, 1999, 28–37.
Meref-nebef: Der Berater des Pharaohs, Spektrum der Wissenschaft 12, 1999, 54–60.

Polskie odkrycia przy najstarszej piramidzie świata, Alma Mater. Kwartalnik Uniwersytetu Jagiellońskiego 8, 1998, 35–36.
Le vizir retrouvé de Saqqara, MondBibl 115, 1998, 74.

Wspomnienia wychowanków Gimnazjum i Liceum im. Króla Stanisława Leszczyńskiego w Jaśle, [w:] 125 Lat Gimnazjum i Liceum w Jaśle, 1868–1993, Jasło 1992, 148–153.

V Międzynarodowy Kongres Egiptologii (Kair, 29 X – 3 XI 1988 r.), Nauka Polska 6, 1986, 129–132.

IV Międzynarodowy Kongres Egiptologii (Monachium, 26.VIII – 1.IX.1985), Nauka Polska 6, 1985, 181–184.

Wspomnienie o Profesorze Kazimierzu Michałowskim (1901–1981), Kultura i Społeczeństwo XXV/3–4, 1981, 3–6.

(razem z K. Polaczek), II Międzynarodowy Kongres Egiptologii Grenoble, Nauka Polska 9–10, 1980, 117–121.
Zwierzęce dusze boga Atuma, Z Otchłani Wieków 46/2, 1980, 138–145.

Wykłady (rok 2016):
17.03. – Najnowsze odkrycia polskich archeologów w Sakkarze (Warszawa, Towarzystwo Naukowe ”Societas Humboldtiana polonorum”, w cyklu wykładów p.t. Polsko-Niemieckie Spotkania Naukowe);
05.05. – Polish Excavations in Saqqara (Kraków, UJ, międzynarodowa konferencja, wykład zaproszony);
10.05. – „Zapomniany” Tell Atrib (Warszawa, seminarium jubileuszowe IKŚiO);
20.05. – Pisma i języki Egiptu faraońskiego (Warszawa, Stadion Narodowy, Targi Książki – impreza PAN);
28.05. – Die neuesten Entdeckungen westlich der Djoser Pyramide (Heidelberg, Universität);
07.10. – Du côté ouest de la pyramide de Djoser (Paryż, Stacja Naukowa PAN – wykład z okazji otwarcia wystawy o nauce polskiej);
19.10. – Djoser im Kontext. Neue Ergebnisse polnischer Arbeiten in Saqqara (Köln, Universität – wykład ku pamięci Prof. Ph. Derchain’a);
22.11. – Światłości egipskie (Wrocław, Uniwersytet – wykład w ramach Interdyscyplinarnego Seminarium „Studium Generale”).

Stypendia, wyróżnienia

Członkostwo w organizacjach naukowych

Członek zagraniczny Austriacka Akademia Nauk
Członek Niemieckiego Instytutu Archeologicznego, Berlin
Członek Rady Naukowa Instytutu Historii Nauki PAN
Członek Rady Narodowego Kongresu Nauki – organ przy Ministerstwie Nauki i Szkolnictwa Wyższego (od września 2016)
Członek Kapituły Polsko-Amerykańskiej Nagrody Naukowej – organ przy Fundacji na rzecz Nauki Polskiej
Członek Rady Narodowego Programu Rozwoju Humanistyki (NPRH) przy MNiSW (do czerwca 2016)
Członek Komitetu Nauk o Kulturze Antycznej PAN
Członek Komitetu Nauk Orientalistycznych PAN

Przydatne linki

Konto na pbn.nauka.gov.pl