Kierownik projektu: dr Jadwiga Iwaszczuk
Numer projektu: MONOG/SP/0006/2023/01
Źródło finansowania: Ministerstwo Edukacji i Nauki, projekt Doskonała Nauka II
Okres realizacji projektu: 2023 - 2024
Przyznana kwota: 54 968,00 PLN
Projekt
Ministerstwo Edukacji i Nauki w ramach konkursu Doskonała Nauka II przyznało dofinansowanie do wydania publikacji „Beautiful Feast of Djeser-Djeseru. Part 1. North wing of the east wall of the Upper Courtyard of the temple of Hatshepsut at Deir el-Bahari” autorstwa dr Jadwigi Iwaszczuk. Projekt obejmuje przygotowanie do druku pierwszego z trzech tomów publikacji poświęconej Pięknemu Świętu Dżeser-dżeseru ukazanemu w świątyni Hatszepsut w Deir el-Bahari. Służyć temu będzie wykonanie redakcji naukowej monografii, korekta manuskryptu, korekta językowa tekstu przez native speakera, wykonanie redakcji technicznej.
Monografia dr Jadwigi Iwaszczuk pt. „Beautiful Feast of Djeser-Djeseru. Part 1. North wing of the east wall of the Upper Courtyard of the temple of Hatshepsut at Deir el-Bahari” przeznaczona jest do serii Deir el-Bahari współwydawanej przez Instytut Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych i Harrassowitz Verlag. Książka jest pierwszym tomem z serii trzech poświęconych Pięknemu Świętu Dżeser-dżeseru, czyli świątyni Hatszepsut w Deir el-Bahari w Luksorze (Egipt), budowli wpisanej na listę zabytków UNESCO. Święto to było jednym z najważniejszych tebańskich świąt procesyjnych okresu panowania królowej Hatszepsut (1492-1471 p.n.e.). To właśnie za jej rządów święta procesyjne stały się elementem polityki religijnej władców osiągając nieznaną dotąd oprawę. Królowa rozpoczęła tworzenie tras procesyjnych, a stacje na barkę zaczęły być stawiane poza obszarami świątyń. Sama świątynia królowej w Deir el-Bahari stała się miejscem procesji świątecznych, a ściany jej zostały udekorowane przedstawieniami trzech cyklicznych świąt procesyjnych: świętem Opet, świętem Dżeser-dżeseru oraz świętem Hathor a także dwoma okazjonalnymi świętami: świętem z okazji sprowadzenia obelisków królowej z kamieniołomów oraz świętem z okazji powrotu ekspedycji wysłanej przez władczynię do krainy Punt. Wskazuje to na wagę świąt, które w zamyśle ideologów Hatszepsut miały trwać przez miliony lat. Piękne Święto Dżeser-dżeseru ukazane jest na Górnym Dziedzińcu świątyni, określanym przez samych Egipcjan jako Dziedziniec Świąteczny, w bliskim powiązaniu z najświętszym miejscem świątyni, jakim było sanktuarium. Święto to do tej pory pozostaje nieznane zarówno dla świata naukowego, jak i dla osób zainteresowanych religią i kulturą starożytnego Egiptu. Prace restauracyjne i dokumentacyjne zostały już zakończone, co sprawiło, że możliwe stało się zatem opisanie i zinterpretowanie tych istotnych przedstawień. Monografia jest wynikiem wieloletnich studiów autorki, która pracowała na terenie świątyni 20 lat, pełniąc także funkcję zastępcy kierownika misji archeologiczno-konserwatorskiej.
Celem publikacji jest przedstawienie prac działającej w Deir el-Bahari od lat 60-tych XX wieku polskiej misji nad dekoracją północnej części ściany wschodniej Górnego Dziedzińca, ukazanie nieznanych szerzej przedstawień i uzasadnienie rekonstrukcji tej partii świątyni Hatszepsut. Żeby sprostać postawionemu wyzwaniu, praca ta w sposób szczegółowy, pozwalający wychwycić niuanse myśli religijnej i niezbędny dla dalszej interpretacji, przedstawia dekorację ściany, na której zachowały się początkowe i końcowe sceny święta. Pierwszy tom ujmuje zatem ofiary w Karnaku złożone przed Amonem z okazji rozpoczęcia święta, procesję w stronę rzeki i przeprawę przez Nil barki rzecznej Amona z barkami towarzyszącymi, a także powrót barek drogą wodną, procesję pieszą w kierunku świątyni w Karnaku oraz sceny ofiar na zakończenie święta sprawowanych przez ityfalicznym Amonem. Drugi tom poświęcony zostanie scenom środkowym, zachowanym na ścianie północnej Dziedzińca, zaś ostatni planowany tom zawierać będzie rekonstrukcję przebiegu święta i jego interpretację. Oprócz opisu dekoracji, w I tomie ujęte zostały także tłumaczenia, transkrypcja i transliteracja inskrypcji. Opisana została również historia tej części budowli, a także historia badań, restauracji i dokumentacji. Detaliczny opis wynika właśnie z potrzeby wyjaśnienia czytelnikowi zasadności rekonstrukcji oraz ewentualnych korekt w stosunku do zrekonstruowanej na ścianie dekoracji, należy bowiem zaznaczyć, że większa część ściany została zniszczona podczas trzęsienia ziemi, a bloki z niej pochodzące niejednokrotnie użyte wtórnie jako materiał budowlany. Te części ściany, które nie uległy zawaleniu, zostały dodatkowo oszpecone przez koptów, usuwających, jak im się wydawało, starożytne bóstwa przez wykucie twarzy i kończyn postaci urzędników, ofiarników i żołnierzy ukazanych na ścianach. Należy zauważyć, że nie były to jedyne wymłotkowania, jakim poddana została dekoracja tej ściany: za czasów pasierba Hatszepsut, faraona Totmesa III, usunięto niezbyt precyzyjnie przedstawienia samej królowej, dzięki temu brakowi precyzji możliwe jest dzisiaj ich odtworzenie. Kolejnym etapem zniszczeń był okres amarneński, kiedy to król Echnaton rozkazał swoim urzędnikom usuwanie z dekoracji świątyń postaci i imion bóstw innych niż bóstwa solarne, zaś najważniejszym bóstwem skuwanym ze ścian był Amon tebański, bóg dynastyczny i władca Teb, ówczesnej stolicy państwa, który był równocześnie głównym bohaterem Pięknego Święta Dżeser-dżeseru. Analiza przedstawiona w pierwszym tomie publikacji Pięknego Święta Dżeser-dżeseru posłuży do odtworzenia święta zarówno na poziomie zdarzeń rzeczywistych, jak i religijnego opisu świata, jego znaczenia dla ideologii królewskiej, a także jest podstawą wyodrębnienia tego święta spośród podobnie świętowanych uroczystości tebańskich, a przede wszystkim odróżnieniem go od Pięknego Święta Doliny, najczęściej z nim identyfikowanego.
Projekt dofinansowany ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Edukacji i Nauki w ramach Programu „Społeczna odpowiedzialność nauki II".
Rezultat projektu:
W roku 2025 ukazała się publikacja:
Jadwiga Iwaszczuk
Festival of Djeser-djeseru. Part 1. North wing of the east wall of the Upper Courtyard of the temple of Hatshepsut at Deir el-Bahari
Wydana w serii Deir el-Bahari przez Instytut Kultur Śródziemnomorskich i Orientalnych PAN oraz Harrassowitz Verlag
Dofinansowano ze środków budżetu państwa, przyznanych przez Ministra Nauki i Szkolnictwa Wyższego w ramach Programu „Doskonała nauka II” (MONOG/SP/0006/2023/01).